Frå skuleprosjekt til europeisk forskingsarena

Då Kasun Siriwardane(18) fekk tredjepris i European Union Contest for Young Scientists (EUCYS) 2026, var det ei stor utmerking for ein ung forskar. Men vegen frå Konkurransen unge forskere til den europeiske finalen i Kiel viser òg kvifor det er viktig å gi unge høve til å møte forsking tidleg. 

I slutten av september møttest 144 unge forskarar frå 37 land i Kiel i Tyskland til European Union Contest for Young Scientists (EUCYS). Noreg var representert av tre deltakarar frå Konkurransen unge forskarar: Kasun Siriwardane, Eden Faiyaz og Maria Federowicz. 

Alle tre fekk presentere forskingsprosjekta sine for ein internasjonal fagjury og møte unge frå heile Europa og resten av verda med den same nysgjerrigheita og interessa for forsking. For Kasun enda veka med ein av dei fire tredjeprisane i konkurransen, på 3 500 euro, for prosjektet When Lake Sensors Measure Moving Water. 

– Vi er utruleg stolte av Kasun. EUCYS samlar svært dyktige unge forskarar frå heile Europa og resten av verda, og ein tredjepris er ei fantastisk anerkjenning av arbeidet han har lagt ned. Det er òg inspirerande å sjå kva unge kan få til når dei får høve til å fordjupe seg i eigne spørsmål og drive med forsking, seier Marte Emilie Sandvik Haaland, leiar i Akademiet for yngre forskere.

Forskingsinteresse byrjar lenge før forskarkarrieren 

For Akademiet for yngre forskere handlar Konkurransen unge forskere om meir enn sjølve konkurransen. Han handlar om å gi ungdom høve til å oppleve kva forsking faktisk er: å stille spørsmål, undersøkje noko ein ikkje allereie kjenner svaret på, møte motstand og uvisse og forsøkje å finne ny kunnskap. 

AYF arbeider for gode vilkår for yngre forskarar og for at forsking skal ha ein sterk plass i samfunnet. Ein del av dette arbeidet er òg å synleggjere forskarrolla og skape interesse og begeistring for forsking blant barn og unge. KUF er noko AYF ønskjer å satse på enno sterkare i åra framover, mellom anna ved utvikling av undervisningsressursar for deltakande elevar og lærarar og innsats for å fremje forsking i skulen. 

Skal forsking vere ein attraktiv karriereveg også i framtida, må unge kunne sjå forsking som ei reell moglegheit. Då treng dei arenaer der dei kan møte forskarar, prøve seg på forsking sjølve og oppleve at deira eigne spørsmål og idear blir tekne på alvor. Konkurransen unge forskere er ein slik arena. 

Konkurransen unge forskere har blitt arrangert i Noreg sidan 1968 og er ein av dei eldste forskingskonkurransane for ungdom i Europa. Akademiet for yngre forskere overtok ansvaret for konkurransen i 2023 og gjennomførte den første konkurransen i AYF-regi i 2024. Det er opna for påmelding for 2026/ 2027, og juryen ser fram til å vurdere mange gode prosjekt, og til ein storslagen finaleseremoni på Domus Bibliotheca den 16. april 2027.  Konkurransen blir gjennomført med støtte frå Kunnskapsdepartementet, og gjennom samarbeid med Forskarforbundet, CAS – Senter for grunnforsking, Tekna og Universitetet i Oslo. 

Store moglegheiter 

Kvart år sender ungdomsskule- og vidaregåandeelevar frå heile landet inn eigne forskingsprosjekt. Prosjekta spenner over ei rekkje fagområde og disiplinar og gir unge høve til å fordjupe seg i spørsmål dei sjølve er opptekne av. For nokre av deltakarane opnar konkurransen òg døra til ei større internasjonal forskingsverd. Gjennom KUF kan norske ungdommar kvalifisere seg til internasjonale konkurransar og forskingsarenaer som EUCYS og ISEF. 

Her handlar det ikkje berre om å konkurrere om prisar. Deltakarane får presentere arbeidet sitt for forskarar, diskutere metode og resultat, møte unge frå andre land og bli ein del av eit internasjonalt fellesskap bygd rundt kunnskap og nysgjerrigheit. Det gir òg konkret erfaring med noko som står heilt sentralt i forskinga: Kunnskap blir utvikla gjennom samarbeid, kritiske spørsmål og utveksling av idear på tvers av fag og landegrenser. 

Å forme framtidas kunnskapssamfunn 

Visjonen til AYF er å «fremme vitenskap og forme fremtidens kunnskapssamfunn». Det inneber å arbeide for gode rammevilkår for dei som allereie har valt ein forskarkarriere. Men eit framtidig kunnskapssamfunn er òg avhengig av at nye generasjonar får høve til å bli kjende med forsking og vitskap. Difor er forskingsformidling til barn og unge og arbeidet med Konkurransen unge forskere ein viktig del av verksemda til AYF. 

Noreg treng unge menneske som ønskjer å gå vidare med forsking. Då må vi òg sørgje for at dei får møte forsking som noko dei sjølve kan delta i. Og når ein av dei reiser heim med ein tredjepris frå Europas største forskingskonkurranse for unge, er det samtidig ei påminning om kor langt eit forskingsprosjekt som byrjar på skulen, kan nå. AYF ser fram til fortsettinga.